«Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego» як джерело для вивчення системи середньої освіти в Тернопільському воєводстві (1921–1923 рр.)

  • Василишин Степан Гуманітарний відділ Копичинецької міської ради (Копичинці, Україна) Тернопільський національний педагогічний університет імені Володимира Гнатюка (Тернопіль, Україна) https://orcid.org/0009-0002-9926-6871
Ключові слова: середня освіта, Тернопільське воєводство, освітня реформа, гімназія, ліцей, освітня політика

Анотація

кціонування системи середньої освіти в Галичині у міжвоєнний період. Особливу цінність у цьому контексті становить «Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego» як офіційний друкований орган освітньої адміністрації, що відображає механізми реалізації державної політики у сфері шкільництва. Його аналіз дозволяє простежити особливості трансформаційних процесів на регіональному рівні.Метою статті є комплексний аналіз «Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego» як джерела до вивчення системи середньої освіти Тернопільського воєводства у міжвоєнний період.Результати дослідження показали, що матеріали видання відображають ключові напрями реформування освітньої системи після включення регіону до складу Польської держави. Встановлено особливості уніфікації шкільництва, впровадження нових навчальних планів, типологізації гімназій та стандартизації їхньої діяльності. Виявлено специфіку кадрової політики, спрямованої на професіоналізацію вчительського корпусу через запровадження державних іспитів і регулювання службових переміщень. Проаналізовано розвиток мережі державних і приватних середніх навчальних закладів, зокрема механізм надання «права публічності», що забезпечував контроль держави над недержавним сектором освіти. Висновки. «Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego» є репрезентативним джерелом, що дозволяє комплексно дослідити трансформацію системи середньої освіти Тернопільського воєводства. Його матеріали відображають як нормативні засади освітньої політики, так і практичні аспекти її реалізації, що робить це видання важливим інструментом реконструкції регіональних освітніх процесів та вивчення соціокультурних змін доби.

Завантаження

Дані завантаження ще не доступні.

Біографія автора

Василишин Степан , Гуманітарний відділ Копичинецької міської ради (Копичинці, Україна) Тернопільський національний педагогічний університет імені Володимира Гнатюка (Тернопіль, Україна)
Ph.D.

Посилання

БІБЛІОГРАФІЧНІ ПОСИЛАННЯ
Василишин, С. (2025). Нормативно-правова база матеріального забезпечення працівників освіти в Другій Речі Посполитій (1919-1920 рр.). Наукові записки Тернопільського національного педагогічного університету імені Володимира Гнатюка. Серія: Історія. головний редактор Іван Зуляк. Одеса: Видавничий дім «Гельветика». Вип. 2. С. 54-63. https://doi.org/10.32782/2307-7778/2025.2.7
Василишин, С. (2026). Освітня інфраструктура Тернопільського воєводства: матеріальне забезпечення шкіл і соціально-економічні умови їх функціонування. Вісник науки та освіти: журнал. Київ. № 3(45) 2026.
С. 3526-3540. https://doi.org/10.52058/2786-6165-2026-3(45)-3526-3540
Галай, М. (2011а). Політика Другої Речі Посполитої в галузі середньої технічної освіти у 1919–1939 роках. Проблеми та перспективи наук в умовах глобалізації: матеріали VІІ Всеукраїнської наукової конференції. Тернопіль: ТНПУ ім. В. Гнатюка. С. 119-122.
Галай, М. (2011b). Польська гімназійна освіта у 1918-1932 роках. Наукові записки Тернопільського національного педагогічного університету імені Володимира Гнатюка. Серія: Історія. Випуск 2. С. 214-220.
Руда, О. (2019) Національно-освітня політика урядів Польщі щодо населення Галичини в 20-30-х роках ХХ століття: реалізація та рецепції. Монографія. Львів. 802 с.
Dzieniakowska, J. (2015). «Dziennik Urzędowy Kuratorium Okręgu Szkolnego Lwowskiego» (1921-1939) jako źródło do dziejów szkolnictwa międzywojennego Lwowa. Україна XX століття: культура, ідеологія, політика. Вип. 20. С. 308-324.
Komunikat Polskiego Muzeum Szkolnego we Lwowie. (1921). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 9, s. 281.
Okólnik Do Dyrekcyj państwowych seminarjów nauczycielskich, państwowych Kursów seminarjąinych i państwowych Kursów nauczycielskich. (1922). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 14, s. 466.
Okólnik Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego do Dyrekcyj państwowych i prywatnych z prawem publiczności szkół średnich ogólnokształcących w okręgu w różnych sprawach uczniowskich. (1921). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 5, s. 151-154.
Okólnik Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego do Dyrekcyj państwowych seminarjów nauczycielskich, państw. Kursów nauczycielskich i państwowych seminarjów ochroniarskich (kursów) oraz prywatnych seminarjów nauczycielskich w sprawach administracyjnych i przygotowań na rok szkolny 1923/24). (1923). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 4, s. 164-168.
Okolnik Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego do Dyrekcyj wszystkich szkól średnich ogólnokształcących w sprawie planów naukowych w r. szk. 1921/22. (1921). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 9, s. 267-270.
Okólnik Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego do Dyrekcyj wszystkich szkól średnich ogólnokształcących i zawodowych oraz Inspektorów szkolnych w sprawie pracy naukowej nauczycielstwa. (1921). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 9, s. 270-272.
Okólnik Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego do Dyrekcyj wszystkich szkól Srednich państwowych i prywatnych w sprawie nazwy szkół i używania godła Państwa. (1921). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 18,
s. 447-449.
Okólnik Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego do Dyrekcyj wszystkich panstwowych i prywatnych żeńskich i męskich szkół średnich i zawodowych z językiem wykładowym polskim, seminarjów nauczycielskich oraz do wszystkich Rad szkolnych powiatowych w sprawie stosunku harcerstwa do szkoły. (1921). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 16, s. 409-412.
Okólnik Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego do Rad szkolnych powiatowych w sprawie nadawania posad nauczycielskich. (1921). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 12, s. 322.
Okólnik Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego do wszystkich Dyrekсyj ogólnokształcących szkół średnich państwowych i prywatnych z prawem publiczności w sprawie ważności egzaminów wstępnych. (1922). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 5, s. 127-128.
Okólnik Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego do wszystkich Jńyrekcyj szkół średnich, seminarjów nauczycielskich, szkól przemysłowych i zawodowych oraz Akademji handlowych w sprawie programu robót architektoniczno-budowlanych na okres 5-letnij na lata 1922 do 1926. (1921). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 12, s. 322-323.
Okólnik Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego do wszystkich Rad szkolnych powiatowych, Zarządów Szkół, Dyrekcyj seminarjów nauczycielskich i Komisyj egzaminacyjnych dla nauczycieli szkół powszechnych i wydziałowych w sprawie taks za wydawanie duplikatów świadectw (zawiadomień patentów i poświadczeń urzędowych. (1921). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 19, s. 500-501.
Okólnik Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia publicznego do wszystkich Kuratorjów, Delegatów Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Inspektorów szkolnych i Zarządów publicznych szkól powszechnych w sprawie taksy za egzamin ze szkoły powszechnej dla eksternów... (1921). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 13, s. 341-344.
Organizacja szkół. (1921). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 13, s. 354-355.
Organizacja szkół. (1922). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 8, s. 242-243.
Organizacja szkół. (1922). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 5, s. 134-135.
Organizacja szkół. (1922). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 7, s. 216-217.
Rozporządzenie Kuratorjum Okręgu szkolnego Lwowskiego do wszystkich Rad szkolnych Powiatowych na terenie Małopolski oraz Rad szkolnych miejskich wo Lwowie i w Krakowie w sprawie nowego tymczasowego ustroju podwładnych władz szkolnych. (1921). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 3, s. 99-112.
Rozporządzenie Ministerstwa Wyznań religijnych i Oświecenia publicznego z dnia 28 października 1921 I. 26918/1 w sprawie reklamowania nauczycieli z wojska. (1921). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 18, s. 445-446.
Rozporządzenie Ministra Wyznań religijnych i Oświecenia publicznego z dnia 1 listopada 1920 I8378/11 w sprawie egzaminów państwowych na nauczycieli szkół srednich... (1921). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 8, s. 245–269.
Rozporządzenie Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z dnia 29 stycznia 1923 r. w sprawie egzaminów państwowych na nauczycieli szkół średnich. (1923). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 4,
s. 158-162.
Rozporządzenie Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w sprawie uproszczonych egzaminów państwowych na nauczycieli szkół średnich ogólno kształcących i seminarjów nauczycielskich. (1922). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 7, s. 197-201.
Seminarja nauczycielskie. (1923). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 4, s. 203-223.
U progu nowej ery. (1921). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 3, s. 87-91.
W sprawie wydawania świadectw dojrzałości. (1922). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 9, s. 292-293.
Wiadomości osobiste. (1921). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 16, s. 416-418.
Wiadomości osobiste. (1921). Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego, № 3, s. 117-119.

REFERENCES
Dzieniakowska, J. (2015). «Dziennik Urzedowy Kuratorium Okregu Szkolnego Lwowskiego» (1921-1939) jako zrodlo do dziejow szkolnictwa miedzywojennego Lwowa. «Official Journal of the Lviv School District Board» (1921-1939) as a Source for the History of Education in Interwar Lviv. Ukraina XX stolittia: kultura, ideolohiia, polityka, (20), 308-324.
Halai, M. (2011a). Polityka Druhoi Rechi Pospolytoi v haluzi serednoi tekhnichnoi osvity u 1919–1939 rokakh. Policy of the Second Polish Republic in the Field of Secondary Technical Education in 1919-1939. Problemy ta perspektyvy nauk v umovakh hlobalizatsii, 119-122.
Halai, M. (2011b). Polska himnaziina osvita u 1918–1932 rokakh. Polish Gymnasium Education in 1918-1932. Naukovi zapysky Ternopilskoho natsionalnoho pedahohichnoho universytetu imeni Volodymyra Hnatiuka. Seriia: Istoriia – Scientific Notes of Ternopil Volodymyr Hnatiuk National Pedagogical University. Series: History, (2), 214-220.
Okolnik Do Dyrekcyj panstwowych seminarjow nauczycielskich, panstwowych Kursow seminarjainych i panstwowych Kursow nauczycielskich. Circular to the Directorates of State Teacher Seminaries, State Seminary Courses and State Teacher Courses (1922). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (14), 466.
Okolnik Kuratorjum Okregu Szkolnego Lwowskiego do Dyrekcyj panstwowych i prywatnych z prawem publicznosci szkol srednich ogolnoksztalcacych w okregu w roznych sprawach uczniowskich .Circular of the Lviv School District Board to the Directorates of State and Private General Secondary Schools with Public Rights Regarding Various Student Matters. (1921). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (5), 151-154.
Okolnik Kuratorjum Okregu Szkolnego Lwowskiego do Dyrekcyj panstwowych seminarjow nauczycielskich, panstw. Kursow nauczycielskich i panstwowych seminarjow ochroniarskich (kursow) oraz prywatnych seminarjow nauczycielskich w sprawach administracyjnych i przygotowan na rok szkolny 1923/24. Circular of the Lviv School District Board to the Directorates of State Teacher Seminaries, State Teacher Courses, State Nursery Seminaries and Private Teacher Seminaries Regarding Administrative Matters and Preparations for the 1923/24 School Year (1923). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (4), 164-168.
Okolnik Kuratorjum Okregu Szkolnego Lwowskiego do Dyrekcyj wszystkich szkol srednich ogolnoksztalcacych w sprawie planow naukowych w r. szk. 1921/22. Circular of the Lviv School District Board to the Directorates of all General Secondary Schools Regarding Academic Plans for the 1921/22 School Year (1921). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (9), 267-270.
Okolnik Kuratorjum Okregu Szkolnego Lwowskiego do Dyrekcyj wszystkich szkol srednich ogolnoksztalcacych i zawodowych oraz Inspektorow szkolnych w sprawie pracy naukowej nauczycielstwa. Circular of the Lviv School District Board to the Directorates of all General and Vocational Secondary Schools and School Inspectors Regarding the Scientific Work of Teachers (1921). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (9), 270-272.
Okolnik Kuratorjum Okregu Szkolnego Lwowskiego do Dyrekcyj wszystkich szkol Srednich panstwowych i prywatnych w sprawie nazwy szkol i uzywania godla Panstwa. Circular of the Lviv School District Board to the Directorates of all State and Private Secondary Schools Regarding the Naming of Schools and the Use of the State Emblem (1921). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (18), 447-449.
Okolnik Kuratorjum Okregu Szkolnego Lwowskiego do Dyrekcyj wszystkich panstwowych i prywatnych zenskich i meskich szkol srednich i zawodowych z jezykiem wykladowym polskim, seminarjow nauczycielskich oraz do wszystkich Rad szkolnych powiatowych w sprawie stosunku harcerstwa do szkoly. Circular of the Lviv School District Board to all State and Private Female and Male Secondary and Vocational Schools with Polish as the Language of Instruction, Teacher Seminaries, and all District School Boards Regarding the Relationship Between Scouting and School (1921). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (16), 409-412.
Okolnik Kuratorjum Okregu Szkolnego Lwowskiego do Rad szkolnych powiatowych w sprawie nadawania posad nauczycielskich. Circular of the Lviv School District Board to District School Boards Regarding the Appointment of Teaching Positions (1921). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (12), 322.
Okolnik Kuratorjum Okregu Szkolnego Lwowskiego do wszystkich Dyrekcyj ogolnoksztalcacych szkol srednich panstwowych i prywatnych z prawem publicznosci w sprawie waznosci egzaminow wstepnych. Circular of the Lviv School District Board to all Directorates of State and Private General Secondary Schools with Public Rights Regarding the Validity of Entrance Exams (1922). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (5), 127-128.
Okolnik Kuratorjum Okregu Szkolnego Lwowskiego do wszystkich Dyrekcyj szkol srednich, seminarjow nauczycielskich, szkol przemyslowych i zawodowych oraz Akademji handlowych w sprawie programu robot architektoniczno-budowlanych na okres 5-letnij na lata 1922 do 1926. Circular of the Lviv School District Board to all Directorates of Secondary Schools, Teacher Seminaries, Industrial and Vocational Schools and Commercial Academies Regarding the Architectural and Construction Program for the 5-year Period from 1922 to 1926 (1921). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (12), 322-323.
Okolnik Kuratorjum Okregu Szkolnego Lwowskiego do wszystkich Rad szkolnych powiatowych, Zarzadow Szkol, Dyrekcyj seminarjow nauczycielskich i Komisyj egzaminacyjnych dla nauczycieli szkol powszechnych i wydzialowych w sprawie taks za wydawanie duplikatow swiadectw. Circular of the Lviv School District Board to all District School Boards, School Managements, Teacher Seminary Directorates and Examination Commissions for Primary and Departmental School Teachers Regarding Fees for Issuing Duplicate Certificates (1921). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (19), 500-501.
Okolnik Ministerstwa Wyznan Religijnych i Oswiecenia publicznego do wszystkich Kuratorjow, Delegatow Ministra Wyznan Religijnych i Oswiecenia Publicznego, Inspektorow szkolnych i Zarzadow publicznych szkol powszechnych w sprawie taksy za egzamin ze szkoly powszechnej dla eksternow- Circular of the Ministry of Religious Affairs and Public Enlightenment to all Curators, Delegates of the Minister, School Inspectors and Managements of Public Primary Schools Regarding the Fee for Primary School Exams for External Students (1921). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (13), 341-344.
Organizacja szkol (1921). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (13), 354-355.
Organizacja szkol (1922). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (8), 242-243.
Organizacja szkol (1922). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (5), 134-135.
Organizacja szkol (1922). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (7), 216-217.
Rozporzadzenie Kuratorjum Okregu szkolnego Lwowskiego do wszystkich Rad szkolnych Powiatowych na terenie Malopolski oraz Rad szkolnych miejskich wo Lwowie i w Krakowie w sprawie nowego tymczasowego ustroju podwladnych wladz szkolnych. Regulation of the Lviv School District Board to all District School Boards in Lesser Poland and Municipal School Boards in Lviv and Krakow Regarding the New Temporary Structure of Subordinate School Authorities (1921). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (3), 99-112.
Rozporzadzenie Ministerstwa Wyznan religijnych i Oswiecenia publicznego z dnia 28 pazdziernika 1921 I. 26918/1 w sprawie reklamowania nauczycieli z wojska [Regulation of the Ministry of Religious Affairs and Public Enlightenment of October 28, 1921, Ref. 26918/1, Regarding the Deferment of Teachers from Military Service] (1921). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (18), 445-446.
Rozporzadzenie Ministra Wyznan religijnych i Oswiecenia publicznego z dnia 1 listopada 1920 I8378/11 w sprawie egzaminow panstwowych na nauczycieli szkol srednich. Regulation of the Minister of Religious Affairs and Public Enlightenment of November 1, 1920, Regarding State Exams for Secondary School Teachers (1921). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (8), 245-269.
Rozporzadzenie Ministra Wyznan Religijnych i Oswiecenia Publicznego z dnia 29 stycznia 1923 r. w sprawie egzaminow panstwowych na nauczycieli szkol srednich. Regulation of the Minister of Religious Affairs and Public Enlightenment of January 29, 1923, Regarding State Exams for Secondary School Teachers (1923). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (4), 158-162.
Rozporzadzenie Ministra Wyznan Religijnych i Oswiecenia Publicznego w sprawie uproszczonych egzaminow panstwowych na nauczycieli szkol srednich ogolno ksztalcacych i seminarjow nauczycielskich. Regulation of the Minister of Religious Affairs and Public Enlightenment Regarding Simplified State Exams for General Secondary School Teachers and Teacher Seminaries (1922). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (7), 197-201.
Ruda, O. (2019). Natsionalno-osvitnia polityka uriadiv Polshchi shchodo naselennia Halychyny v 20–30-kh rokakh XX stolittia: realizatsiia ta retseptsii. National and Educational Policy of the Polish Governments Regarding the Population of Galicia in the 20s and 30s of the 20th Century: Implementation and Reception. Monograph. Lviv.
Seminarja nauczycielskie (1923). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (4), 203-223.
U progu nowej ery. On the Threshold of a New Era (1921). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (3), 87-91.
Vasylyshyn, S. (2025). Normatyvno-pravova baza materialnoho zabezpechennia pratsivnykiv osvity v Druhii Rechi Pospolytoii (1919–1920 rr.). Regulatory and Legal Framework for the Material Support of Educators in the Second Polish Republic (1919-1920). Naukovi zapysky Ternopilskoho natsionalnoho pedahohichnoho universytetu imeni Volodymyra Hnatiuka. Seriia: Istoriia, (2), 54-63. https://doi.org/10.32782/2307-7778/2025.2.7
Vasylyshyn, S. (2026). Osvitnia infrastruktura Ternopilskoho voievodstva: materialne zabezpechennia shkil i sotsialno-ekonomichni umovy yikh funktsionuvannia. Educational Infrastructure of the Ternopil Voivodeship: Material Support of Schools and Socio-Economic Conditions of Their Functioning. Visnyk nauky ta osvity, 3(45), 3526-3540. https://doi.org/10.52058/2786-6165-2026-3(45)-3526-3540
W sprawie wydawania swiadectw dojrzalosci. On the Issuance of Maturity Certificates (1922). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (9), 292-293.
Wiadomosci osobiste (1921). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (16), 416-418.
Wiadomosci osobiste (1921). Dziennik Urzedowy dla Kuratorium Okregu Szkolnego, (3), 117-119.
Опубліковано
2026-05-04
Як цитувати
Василишин , С. (2026). «Dziennik Urzędowy dla Kuratorium Okręgu Szkolnego» як джерело для вивчення системи середньої освіти в Тернопільському воєводстві (1921–1923 рр.). Науково-теоретичний альманах Грані, 29(2), 331-338. https://doi.org/10.15421/1726125
Розділ
ІСТОРІЯ